Am fion de Jerez

Ann an saoghal an uisge-beatha, ‘s ionnan na faclan ‘sherry cask’ agus sàr bhlas. Ged a tha a’ mhòr-chuid de na barrailean a chleachdar airson uisge-beata abachadh bho na Staitean Aonaichte far an do chum iad bourbon roimhe, tha fèill mhòr air a’ bheag chuid anns an robh seiridh roimhe. Chan ìongnadh gum fàg abachadh sheiridh blas milis air an uisge-beatha – mar as àbhaist mar a dh’fhiosraich mi…

Thog sinn oirnn do na bodegas de Lustau ann teis-mheadhan Jerez de la Frontera, uair a thìde le trèana bho Shevilla. Sann sna taighean-bathair mòra seo a thèid a’ chuid as motha den fhìon aig Lustau. Cha robh mi idir eòlach air seiridh mus tàinig mi an-seo ach nuair a chunnaic mi ‘Bristol Sherry Cream’ ann an litrichean mòra air a’ bhalla, chuimhnich mi gum bu toil le mo mhathair an stuth seo nuair a bha mi beag.

Tha fad’ a bharrachd na sin ann ge-tà. Eadar geal is tioram agus dearg is milis, ‘s cinnteach gu bheil rudeigin ann a chòrdas riut no a chuireas ìongnadh ort. Do dhaoine a tha eòlach air mac na bracha, tha ainmean cliùiteach ann mar Oloroso agus Pedro Ximenez.

Tha iad fhathast air an cleachdadh ach tha na baraillean siud a’ fàs gann san là an-dìugh agus mar an ceudna, a’ fàs daor cuideachd.

Dh’fheuch sinn 8 seiridhean agus aon bhrandaidh.  Thòisich sinn leis an fheadhainn as tioraime agus as gile. Dhomhsa, bha iad ro thioram agus ro aotrom. An uairsin, thugadh dhuinn ‘drama’ bho aon de na h-almenacistas. Seo an seiridh as gainne aig Lustau – tighinn bho thuathanasan beaga nach dean ach ‘s dòcha 50 baraille. Bha seo fìor mhath. Beagan milis is ioma-fhillte. Balgam a dh’fhaodadh tu cumail air do theanga fad greis mhòr.

Nuair a ràinig sinn na seiridhean as milse, bha beagan eagal orm gum biodh iad ro mhilis, ro thiùgh agus ro choltach ri cough syrup (acfhann casaid?). Ach, bha an fheadhainn seo rudeigin finealta ged a tha iad milis gu leòr. S cinnteach gun deidheadh iad gu math an cois caise as dèidh dinneir.

Mar an t-uisge-beatha, tha eachdraidh is cultar air cul an t-seiridh. Thòisich Lustau ann an aon de na barrios ann an Jerez far an robh an coimhearsnachd Gitano (Torragar dubh) a’ fuireachd. Tha seiridh, mar Flamenco, fuighte ris a’ chultar seo.

No conocia mucho sobre el vino de Jerez. Cuando era joven mi madre tomaba un poco Bristol Cream de vez en cuando y para mucho, jerez es un bebida para viejos. Pero, cuando viajo, me apetece mucho descubrir la cultura local. Naturalmente, el vino de Jerez es importante para la economica y cultura de Andalusia pero tambien es un parte importante en la producción de whisky. Hay mucho que disfruta whisky que ha madurado en un barrica de jerez aunque los precios no estan barrato estos dias.

Vale la pena visitar una bodega – hay mucho que aprender y disfrutar.

gitano - ceard, Roma, no 'Torragar Dubh' a-réir an Fhaclair Bhig.
Jerez, Xeres, sherry - bhon fhacal Arabais 'sherish' شريش
almacenista - tuathanas beag as am faighear uiread beag de dh'fhion. Gu tric, chan eil ach mu 50 baraill air a libhreagadh dhan chompanaidh.
Pedro Ximenez - gne de dh'fhion-dearc. Théid fion air leth milis a dheanamh bho na reisidean.

Faoinsgeul Basgach: Jose agus an Lamía

Mar a th’againn ann an Alba, ann an dùthaich nam Basgach (el Pais Vasco/ Euskal Herria) tha iomadh seann sgeul mu chreutairean òs-nàdarra. Seo sgeul mu aon dhiubh. Se hada no bean-shìthe a th’ann an lamia. S cinnteach gur ann am Basgais/ Euskera a bha seo bho thus ach rinn mi-fhìn eadar-theangachadh air bhon a’ Spàinnis.

La leyenda/ am faoinsgeul:José agus an Lamia

Aon là thachair Jose, ciobair òg, ri maighdeann bhrèagha is i na suidhe aig beul uaimh a’ cireadh a fuilt. Cho luath sa chunnaic e i bha e air a bheò-ghlacadh leatha is dh’iarr e oirre a pòsadh.

Dh’aontaich a’ mhaighdeann dhìomhair a phòsadh ach air aon chùmhnant: airson a pòsadh, dh’fheumadh dèanamh dheth dè an aois a bha i. Thill Jose dhan bhaile aige is dh’iarr e air ban-nàbaidh airson cuideachaidh is thug ise a gealladh gum faigheadh i a-mach.

Gus seo a choilionadh, chaidh an nàbaidh dhan aon uamh, agus nuair a nochd a’ mhaighdeann chuir i a cul rithe is nochd i a tòn.

Leis an eagal, ghlaodh a’ mhaighdeann bhrèagha “Nam cheud is còig bliadhnaichean chan fhaca mi a-riamh càil mar seo!”

Thill am boireannach dhan bhaile is dh’inns i do Jose aois na maighdinn. Leis an-sin, nuair a chaidh Jose dhan uamh an ath là a dhearbhadh a h-aois, ghabh a’ mhaighdeann ris a’ ghealladh-pòsaidh.

Gidheadh, ron a’ bhanais, dh’inns Jose dha phàrantan mun bhanais. Thug a sheann phàrantan rabhadh dha gur dòcha gur e lamia – bean-sìthe nam beann - a bh’anns a leannan agus gun robh coir aige iarraidh oirre a casan a nochdadh dha feuch an robh i na duine no nach robh.

An ath là, choinnich Jose ris a’ mhaighdeann bhrèagha uair eile is thug e oirre a casan a shealltainn dha. Dhearbh Jose nach b’e casan daonna bh’aice ach casan tunnaige. Dhearbh seo gur e lamia a bh’innte.

Bhris an ciobair òg a ghealladh sa bhad is cha do phòs e i ach leis a’ ghaol a bh’aige oirre cha b’fhada gus an do dh’fhàs e tinn leis a’ bhròin is chaochail e. Air là an adhlacaidh, sheirm clagan na h-eaglaise as leth Jose. Nuair a chuala an lamia iad, chaidh i dhan bhaile gus sòraidh-slàn fhàgail aige.

Tionndadh Spàinnis:

José, un joven pastor, encuentra un dia, a la entrada de una cueva, a una joven bellísima que se está peinando con un peine de oro. Cuando la ve, José se enamora inmediatamente de la joven y le pide casarse con ella.

La misteriosa joven le pone una condición: para casarse con ella, él debe acertar cuántos años tiene. José vuelve a su pueblo y le pide ayuda a una vecina, quien le promete averiguarlo.

Para ello, la vecina va a aquella misma cueva, se pone de espaldas a esta y, cuando aparece la bella joven, se inclina hacia adelante y le enseña el trasero. Asustada, la bella joven exclama: "!En los ciento cinco años qye tengo, jamás he visto nada igual!"

La mujer vuelve a pueble y le comunica a José la edad de la bella, por lo que esta acepta casarse con él. 

Sin embargo, antes del matrimonio, José les comenta el asunto a sus padres. Sus ancianos padres le advierten de que su amada puede ser una lamía, un hada de las montañas, y le dicen que, antes de casarse, debe verle los pies para saber si es humana o no. Al día siguiente José enccuentra de nuevo a la bella joven u le obliga a enseñarle los pies; cuando se los enseña, José comprueba que estos no son humanos, sino pies de pato, por lo que se confirma que es una lamía. 

El joven rombe de inmediato su compromiso y no se casa, pero como está muy enamorado, enferma de tresteza y no tarda mucho tiempo en morir. El día de su funeral, las campanas de la iglesia tocan por la muerte de José. Cuando la lamía las oye, va al pueblo para decirle adiós.