Biadh Spàinnteach: faclan riatanach airson glasraichearan

Tha biadh is cultur na Spàinne fhathast laidirv- ged a tha McDonalds is eile ann, tha lamh an uachdar aig a' bhiadh traidiseanta. Ma thèid do chas far rathad àbhaisteach an luchd-turais, chan fhaighear a h-uile goireas a gheibhear air na costaichean. Tha taighean-bidhe Innseanach gu math gann is chan eil fiù’s uiread a thaighean ‘kebab’ sa shaoileadh tu. Tha pailteas de ghlasraich is measan ionadil ri cheannachd sna bùthan is aig a’ mhargaid ach ma thèid thug u taberna, meson, bodega, restaurante no cafe chì thu liosta mòr de thruinnsearan.  Fad a’ bharrachd ann na dìreach carne no pescado.

Eadhon nuair a tha biadh gu tùr bheagan ann mar salmorejo, ‘s tric a thig e le sgeadachadh de jamon/ feòil-muice.  Agus an inntinn mòran dhaoine, ‘s ionnan na faclan vegetariano , feòil-muice is iasg. Se sin jamón a chanas mi daonnan nuair a dh’iarras mi salmorejo a-nis!

Tha mòran ‘caraidean coirbte’ no ‘false friends’ ann.  Dh’ionnsaich mi nach eil ceangail idir eadar choco is chocolate – se iasg a th’ann. Air an làimh eile, shaoileam gur ann bho bheathach air choireigin a bha membrillo ach se quince a th’ann.

Seo na dh’itheas mis’ an-seo...

Gazpacho – mar sailead ‘co-mheasgaichte’ no liquidized salad sa chànan eile. Tiodhlac bho dhia air choireigin a th’ann. Chan eil ann ach glasraich agus cha b’urrainn na b’fheàrr nuair a bhios an ìre-teòthachd àiteigin tuath air 30 °C. Tha tionndadh eile ann – Ajo Blanco no Gazpacho de Almendras – far a chleachdar cnothan almoin seach tomatothan. Clachan a’ choin. Mar reòiteag lom shaillte...

Salmorejo – gu math coltach ri gazpacho ach nas tighe. Se criomagan-àrain as coireach dha ceo. Se am brot as fheàrr leam a-nis. Fìor mhath. Tha tionndaidhean inntinneach, is blasta ann cuideachd. Tha Salmorejo de remolacha (biotas no beetroot) dìreach air leth ach chìthear cuideachd de fresas (sùbh-làir) no manzana (ubhal).

Tortilla – no omelette Spàinnteach. Bhon a tha huevos (uighean) ann, thèid a sheachdnach le bheaganaich ach chan eil ann an uighean, uinnean, buntàta is ola chruinn ola. Cuideachd, gheibhear tortilla fresca/ con espinacas (le càl-bloinigein no spinach). Seachain tortilla con chorizo...!

Patatas – buntàta

• Ali-oli – sabhs geal mar mhayonaisse
• Bravas – sabhs spiosrach tomato a tha bheagan
• A lo pobre – buntàta nam bochd – measgachadh le piobraichean, uinnean, creamh is uaireannan ugh.

Espinacas con garbanzos – càl-bloinigen le cearc-peasraichean. Bheagan.

Berejenas con miel – Aubergine bruich le mil.

Pimientos – Piobraichean rosta

Tostadas – rola no aran air a thostadh agus air ithe le ola chruinn ola, tomato pronn, caise, ìm. marmalaid, mil no creamh. Air ithe gu ‘bracaist’ mu 11m gu math tric!

Croquetas –

• Croquetas de setas (le balgain-buachrach)
• Croquetas de cabrales (le caise gorm)
• Croquetas de Roquefort y nuez (caise Roquefort agus gall-chno)
• Croquetas de espicacas y piñones (cnothan-giùthais is càl-bhloinigein)

Paella Vegetariana – chìthear seo nas trice a-nis.

Pisto – ‘ratatouille’ Spàinnteach a tha seo. Bheagan.

Aros de Cebolla – Fainnean Uinnein. Dìreach mar a th’againn ann an Alba...

Verduras Plancha – Tha an gnìomhar planchar a’ ciallachadh an dà chuid ‘iarnaigeadh’ agus ‘branndachadh’ no ‘griligeadh’. Seo glasraich bhon a’ ghrile. Math fhèin.

Pan – aran

Queso – caise

Bocadillos – ceapairean mòra anns a bheil rud sam bith. Air d’fhaiceal... thig sailead le iasg tuna ann mar as trice.

A bharrachd air seo uile, ‘s mathaid gum faic thu hummas, seitan, tofu, falafel, nudailean gun luaidh air piodsathan.

Meal is caith e. Aprovecho!

Que tenga un buen viaje!

Spanglais Dhiobraltair

Aig an sgoil Spàinnis agam an-seo, chaidh am bhideo goirid seo a shealltainn dhan chlas. Se tè à Diobraltar a th’ann agus tha i a’ bruidhinn gu nàdarra na cànan fhèin – measgachadh nàdarra, tha e coltach, de Bheurla agus Spàinnis Andaluz. A-rèir an tidseir an-seo, tha am blas, na fuaimean is dòigh-làbhairt – eadhon sna pàirtean Beurla - dìreach mar a gheibheadh tu ann an Spàinnis Cádiz.

Air leth inntinneach. Gu mi-fhòrtanach, chan eil e gu leòr gus mo thaladh dhan a’ chreig thioraim a tha siud!

En mi clas aquí, veimos este video de chica en Gibraltar hablando en la mezcla de Inglés y Andaluz. Me dijó que todo está en la manera Andaluz, aún los partes en Inglés. Me parece muy interesante pero todavia no tengo ningun deseo ir a Gibraltar!

Am fion de Jerez

Ann an saoghal an uisge-beatha, ‘s ionnan na faclan ‘sherry cask’ agus sàr bhlas. Ged a tha a’ mhòr-chuid de na barrailean a chleachdar airson uisge-beata abachadh bho na Staitean Aonaichte far an do chum iad bourbon roimhe, tha fèill mhòr air a’ bheag chuid anns an robh seiridh roimhe. Chan ìongnadh gum fàg abachadh sheiridh blas milis air an uisge-beatha – mar as àbhaist mar a dh’fhiosraich mi…

Thog sinn oirnn do na bodegas de Lustau ann teis-mheadhan Jerez de la Frontera, uair a thìde le trèana bho Shevilla. Sann sna taighean-bathair mòra seo a thèid a’ chuid as motha den fhìon aig Lustau. Cha robh mi idir eòlach air seiridh mus tàinig mi an-seo ach nuair a chunnaic mi ‘Bristol Sherry Cream’ ann an litrichean mòra air a’ bhalla, chuimhnich mi gum bu toil le mo mhathair an stuth seo nuair a bha mi beag.

Tha fad’ a bharrachd na sin ann ge-tà. Eadar geal is tioram agus dearg is milis, ‘s cinnteach gu bheil rudeigin ann a chòrdas riut no a chuireas ìongnadh ort. Do dhaoine a tha eòlach air mac na bracha, tha ainmean cliùiteach ann mar Oloroso agus Pedro Ximenez.

Tha iad fhathast air an cleachdadh ach tha na baraillean siud a’ fàs gann san là an-dìugh agus mar an ceudna, a’ fàs daor cuideachd.

Dh’fheuch sinn 8 seiridhean agus aon bhrandaidh.  Thòisich sinn leis an fheadhainn as tioraime agus as gile. Dhomhsa, bha iad ro thioram agus ro aotrom. An uairsin, thugadh dhuinn ‘drama’ bho aon de na h-almenacistas. Seo an seiridh as gainne aig Lustau – tighinn bho thuathanasan beaga nach dean ach ‘s dòcha 50 baraille. Bha seo fìor mhath. Beagan milis is ioma-fhillte. Balgam a dh’fhaodadh tu cumail air do theanga fad greis mhòr.

Nuair a ràinig sinn na seiridhean as milse, bha beagan eagal orm gum biodh iad ro mhilis, ro thiùgh agus ro choltach ri cough syrup (acfhann casaid?). Ach, bha an fheadhainn seo rudeigin finealta ged a tha iad milis gu leòr. S cinnteach gun deidheadh iad gu math an cois caise as dèidh dinneir.

Mar an t-uisge-beatha, tha eachdraidh is cultar air cul an t-seiridh. Thòisich Lustau ann an aon de na barrios ann an Jerez far an robh an coimhearsnachd Gitano (Torragar dubh) a’ fuireachd. Tha seiridh, mar Flamenco, fuighte ris a’ chultar seo.

No conocia mucho sobre el vino de Jerez. Cuando era joven mi madre tomaba un poco Bristol Cream de vez en cuando y para mucho, jerez es un bebida para viejos. Pero, cuando viajo, me apetece mucho descubrir la cultura local. Naturalmente, el vino de Jerez es importante para la economica y cultura de Andalusia pero tambien es un parte importante en la producción de whisky. Hay mucho que disfruta whisky que ha madurado en un barrica de jerez aunque los precios no estan barrato estos dias.

Vale la pena visitar una bodega – hay mucho que aprender y disfrutar.

gitano - ceard, Roma, no 'Torragar Dubh' a-réir an Fhaclair Bhig.
Jerez, Xeres, sherry - bhon fhacal Arabais 'sherish' شريش
almacenista - tuathanas beag as am faighear uiread beag de dh'fhion. Gu tric, chan eil ach mu 50 baraill air a libhreagadh dhan chompanaidh.
Pedro Ximenez - gne de dh'fhion-dearc. Théid fion air leth milis a dheanamh bho na reisidean.

Faoinsgeul Basgach: Jose agus an Lamía

Mar a th’againn ann an Alba, ann an dùthaich nam Basgach (el Pais Vasco/ Euskal Herria) tha iomadh seann sgeul mu chreutairean òs-nàdarra. Seo sgeul mu aon dhiubh. Se hada no bean-shìthe a th’ann an lamia. S cinnteach gur ann am Basgais/ Euskera a bha seo bho thus ach rinn mi-fhìn eadar-theangachadh air bhon a’ Spàinnis.

La leyenda/ am faoinsgeul:José agus an Lamia

Aon là thachair Jose, ciobair òg, ri maighdeann bhrèagha is i na suidhe aig beul uaimh a’ cireadh a fuilt. Cho luath sa chunnaic e i bha e air a bheò-ghlacadh leatha is dh’iarr e oirre a pòsadh.

Dh’aontaich a’ mhaighdeann dhìomhair a phòsadh ach air aon chùmhnant: airson a pòsadh, dh’fheumadh dèanamh dheth dè an aois a bha i. Thill Jose dhan bhaile aige is dh’iarr e air ban-nàbaidh airson cuideachaidh is thug ise a gealladh gum faigheadh i a-mach.

Gus seo a choilionadh, chaidh an nàbaidh dhan aon uamh, agus nuair a nochd a’ mhaighdeann chuir i a cul rithe is nochd i a tòn.

Leis an eagal, ghlaodh a’ mhaighdeann bhrèagha “Nam cheud is còig bliadhnaichean chan fhaca mi a-riamh càil mar seo!”

Thill am boireannach dhan bhaile is dh’inns i do Jose aois na maighdinn. Leis an-sin, nuair a chaidh Jose dhan uamh an ath là a dhearbhadh a h-aois, ghabh a’ mhaighdeann ris a’ ghealladh-pòsaidh.

Gidheadh, ron a’ bhanais, dh’inns Jose dha phàrantan mun bhanais. Thug a sheann phàrantan rabhadh dha gur dòcha gur e lamia – bean-sìthe nam beann - a bh’anns a leannan agus gun robh coir aige iarraidh oirre a casan a nochdadh dha feuch an robh i na duine no nach robh.

An ath là, choinnich Jose ris a’ mhaighdeann bhrèagha uair eile is thug e oirre a casan a shealltainn dha. Dhearbh Jose nach b’e casan daonna bh’aice ach casan tunnaige. Dhearbh seo gur e lamia a bh’innte.

Bhris an ciobair òg a ghealladh sa bhad is cha do phòs e i ach leis a’ ghaol a bh’aige oirre cha b’fhada gus an do dh’fhàs e tinn leis a’ bhròin is chaochail e. Air là an adhlacaidh, sheirm clagan na h-eaglaise as leth Jose. Nuair a chuala an lamia iad, chaidh i dhan bhaile gus sòraidh-slàn fhàgail aige.

Tionndadh Spàinnis:

José, un joven pastor, encuentra un dia, a la entrada de una cueva, a una joven bellísima que se está peinando con un peine de oro. Cuando la ve, José se enamora inmediatamente de la joven y le pide casarse con ella.

La misteriosa joven le pone una condición: para casarse con ella, él debe acertar cuántos años tiene. José vuelve a su pueblo y le pide ayuda a una vecina, quien le promete averiguarlo.

Para ello, la vecina va a aquella misma cueva, se pone de espaldas a esta y, cuando aparece la bella joven, se inclina hacia adelante y le enseña el trasero. Asustada, la bella joven exclama: "!En los ciento cinco años qye tengo, jamás he visto nada igual!"

La mujer vuelve a pueble y le comunica a José la edad de la bella, por lo que esta acepta casarse con él. 

Sin embargo, antes del matrimonio, José les comenta el asunto a sus padres. Sus ancianos padres le advierten de que su amada puede ser una lamía, un hada de las montañas, y le dicen que, antes de casarse, debe verle los pies para saber si es humana o no. Al día siguiente José enccuentra de nuevo a la bella joven u le obliga a enseñarle los pies; cuando se los enseña, José comprueba que estos no son humanos, sino pies de pato, por lo que se confirma que es una lamía. 

El joven rombe de inmediato su compromiso y no se casa, pero como está muy enamorado, enferma de tresteza y no tarda mucho tiempo en morir. El día de su funeral, las campanas de la iglesia tocan por la muerte de José. Cuando la lamía las oye, va al pueblo para decirle adiós.

Biadh gun chràdh – comida vegetariano en Andalusía

S fhada bhon a sguir mi a dh’ithe feòil.  Aig an àm bha mi air leth poilitgeach ma dheidhinn ach tha sin air socrachadh. Saoilidh mi ge-tà gu bheil biadh ‘adhartach’ gun fheòil math dhan anam – ma tha a leithid ann... – agus math dhan arainneachd. Do thoil, is do roghainn, fhèin ge-tà.

S caomh leam a bhith a’ sireadh taighean-bidh veggie an àitegin ùr. Thathar a’ cur fàilte mhòr dhà-rìribh orra ann an dùthchannan aig a bheil cliù mar 'deidheil air feoil’. Agus tha luchd na Spàinn deidheil air an cuid fheòla. Shìos an-seo ann an Andalusia, se jamon, no casan-muice as motha a chìthear sna bùthan.

Co-dhiù no co-dheth,  gheibhear seudan beaga ann an àiteachan ìogantach. Mar L’Atelier ann am baile beag Mecina. The Mecina na phàirt dhen ‘mhetropolis’ mas fhìor de Phitres ann an sgìre La Alpujarra de la Sierra Nevada. Tha L’Atelier suidhichte air barraid os cionn a’ prìomh rathad tron bhaile is tha e rudeign fada-shaoghalta – 20 bliadhna is còrr an-seo. Shuidh sinn a-muigh ann an grian na Dubhlachd. Taobh a-staigh tha dreach Arabach air an àite is iomadh ceàrn comhfhurtail.

Ghabhadh mòran den bhiadh a bhith bheagan no gheibhear Quorn/ caise ma thogras tu e. The Quorn air leth cùmanta ann an Alba is tha fèill mhòr air a-measg vegetarians. Bhon a chleachdar ugh àitegin sa reasapaidh, chan eil e freagarach do bheaganaich. Bu mhòr mo shunnd ge-tà ga ithe an cois couscous le harissa. A bharrachd air sin bha fìon dearg na sgìre ri fhaotainn aig 1Euro an glainne. Glan. Glan fhèin.

As deidh siud, do mhòr-bhaile Ghranada far an do lorg sinn Hicuri – restaurante y tienda vegana – pìos beag bhon AlHambra. Seo àite gu math tlachdmhor is coltas gu math proifeisanta air.  Tha am biadh air a dheagh libhreagadh agus fìor bhlasta. Be an cùrsa-toisichidh – salmorejo con aguacate – biadh cho math sa ghabh mi fad ùine mhòr. Be an aon ghearain a bh’againn an caise bheaganach – cha ghabhadh a’ chlann e idir agus b’ann le duilgheadas a chaidh agam air a thoirt bhom chorragan. Car coltach ri napalm... A-rithist, bha fìon organaigeach às an àite fhèin ri fhaighinn ann.

Saoilidh mi gu bheil mothachadh air biadh ‘gun bheathaichean’ a’ fàs sa Spàinn. Ged nach eil an dòigh-beatha cho cùmanta sa tha e ann an bailtean mòra na h-Alba, chan eil doirbh taighean-bidhe freagarrach a lorg gun luaidh air a’ phailteas de ghlasraich is measan ùr a dh’fhàsas san dùthaich.

A veces en Espana, no está facíl conseguir algo para vegetarianos. Parace que todos los menus contienen mucho mariscos, pescado y carne. Tambien, cuando hay un sopa, por ejemplo, de veduras – el viene con una ‘barca’ de jamon encima...

Pues, en nuestros viajes en la Provincia de Granada, encontremos dos restaurantes que tienen mucho para vegetarianos y veganos. Por sopresa, habia un restaurante cerca de Pitres, Las Alpujarras. Fue L’Atelier en Mendina Fondáles. El otro, fue Hicuri en Granada donde está la comida entera es vegáno.

An Taghadh - Elecciones Generales 2015

Leis an fhìrinn innse, s fhada bhon a rinn mi sgrùdadh sam bith air polataigs na Spàinne. Uair, dh’ionnsaich mi gu leòr mun chogadh shìobhalta a bh’aca eadar 1936-39 agus na bliadhnaichean fo dhaorsa Fhranco a thàinig mar thoradh air. Tha mi eòlach gu leòr air Gernika agus suidheachadh nam Basgach. Basque History of the World etc...(leugh e)

Gu ìre mhòir, se seo m’eòlas bho bhun gu barr:

Se am  Partido Popular na Toraidhean an-seo . Sann san uilebheist seo a tha sliochd nam Franquistas. Gràisg nìmheil.

Se am Partido Socialista Obrero Espanol na Laboraich an-seo. Toraidhean dearg am faclan eile. Tha iad ainmeil airson nan sgiobaidhean bàis a chuir iad a Dhùthaich nam Basgach is a fhuair caineadh bho Amnesty.

Sin e.

Tha fios agam ge-tà gu bheil am PP dearg an-aghaidh sgrùdadh air na thachair ann an Linn Fhranco. Tha uaighean gun chomharrachadh air feadh na Spàinne anns a bheil cuirp bhon linn sin. Mar an ceudna, tha teaghlaichean fhathast rin beò gun fhiosd air dè direach a thachair do athair, seanair, uncail no mathair. Tha e coltach gu bheil am PSOE air a bhith na bu dhìcheallaiche an-seo is iad air maoineachadh a thoirt do phròiseactan a dh’amas air cuisean mar seo fhuasgladh. Chuir am PP bacadh no stad air a leithid.

Fhad’s a sgrìobhas mi, tha cunntasan ‘deireannach’ no exit-polls ag ràdh gur e am PP a bhios na phàrtaidh as motha.

Se as inntinniche ge-tà ‘s gu bheil Podemos aca cha mhòr co-ionnan ris a’ PhSOE. Gu sealladh orm.
Nam biodh bhòt agam, ‘s cinnteach gun deidheadh e do Phodemos. Tha mi fhathast a’ foghlam mun deidhinn ach tha e coltach gu bheil iad air an taobh chlì. Tha iad ‘anabarrach clì’ a-rèir chuid ach san raon pholataigeach san là an-diugh cha bhi siud càil nas eagallaiche na ‘seann Làbor’ ann an-seo
.
Tha ‘hard lefties’ ann cuideachd – brochan de phàrtaidhean nas lugha. Sin an IU no Izquierda Unida (Clì Aonaichte) Car coltach ri RISE ann an Alba, s mathaid. Am fiach iadsan? Tha RISE air nochdadh ro thràth nam bheachdsa ach ‘s dòcha gum fiach bith an IU ma thèid iad comhla ri PSOE is Podemos gus am PP agus na Ciadanos (LibDeamaich gu ìre...)  a chumail bho chumhachd.

Co-dhiù. Chan fhada gus an tig na toraidhean am bàrr.

Ma chì sinn riaghaltas air an taobh chlì, am bi iad nas fheàrr a thaobh deamocrasaidh ann an Dùthaich nam Basgach agus Catalunia na bha na riaghaltasan roimhe?

Oh, agus carson ceithir laithean ro'n Nollaig?!

Mis pensamientos sobre los #EleccionesGenerales2015 – en pocas palabras, quisiera que gane Podemos muchos votos y que tenga lugar en el govierno. Hemos visto en Escocia un movimiento algo parecido con Yes Scotland y el SNP – es decir, un movimiento en la izquierda con miles de personas ordinarias contra austeridad o el poder del 'establecimiento'.

Italica

Chan eil mi idir eòlach air làraich Romanach. Tha iad car gann ann an Alba agus tha na th’againn rudeigin suarach an taca ri na mìobhailean a chìthear ann an àiteachan eile.  Chan eil ann ach dìg far an do sheas Balla Antonine agus se tobhtaichean sgiobalta ìosal a gheibh thu aig Cathair Amoin.

Tha mi a’ tuigsinn gu bheil làraich mhòr iomraiteach anns a leithid de Tunisia, a’ Ghrèig is an Tuirc gun luaidh air an Roimh fhèin. Aon là... ‘s dòcha.

Urlar nan diathan

Mar sin dheth, bha mi air mo dhòigh ghlan nuair a thadhal mi air Italica – baile mòr Romanach ann an Santiponce, an arainn Shevilla. Tha gu leòr ri fhaicinn ann ach se a bhuail orms ‘s nach eil am follais ach bloigh. Thathar a’ creidsinn gu bheil an tuilledh dheth fo thaighean Shantiponce.

Mar aineolach san raon seo, tha mi daonnan fo ìongnadh mòr nuair a chì mi colbh no balla aost’ air choireigin an teis mheadhan a’ bhaile mhòir an-seo an Sevilla no ann an Merída a tha mu 60km bhuaithe. Tha e nas ìongataiche buileach gur ann an Alba a rugadh Pontius Pilate ge-tà...

Ma tha thu ann an sgìre Shevilla, na seachain an làrach iomraiteach seo.

Fios mu Italica.

Que lugar interesante! Hace falta de lugares de este tipo en Escocia. Parece que los Romanes no disfrutaban mi pais. El gente? El tiempo? La lluvia?

Italica es maravillosa. Intento volver con los hijos cuando tendrian mas anos.